Η Θεραπευτική Ιππασία αποτελεί μια εναλλακτική, ολιστική, θεραπευτική προσέγγιση για άτομα με ειδικές ανάγκες. Είναι μια μορφή θεραπείας κατά την οποία χρησιμοποιείται το άλογο για να επιτευχθούν θεραπευτικοί στόχοι χωρίς να aντικαθιστά τις κλασσικές θεραπευτικές μεθόδους, τις οποίες όμως συμπληρώνει.

Στεργίου Αλεξάνδρα
Καθηγήτρια Φυσικής Αγωγής
Μεταπτυχιακή φοιτήτρια του Π.Τ.Δ.Ε. Πανεπιστημίου Ιωαννίνων στην Ειδική Αγωγή
Εκπαιδεύτρια Θεραπευτικής Ιππασίας

Πρώτος ο Ξενοφώντας αναφέρθηκε στη Θεραπευτική Ιππασία με τον όρο
«Ιπποθεραπεία» στο βιβλίο του «Περί Ιππικής Τέχνης». Ενώ ο Ιπποκράτης αναφέρει ότι: «η ιππασία στον καθαρό αέρα δυναμώνει τους μυς και τους κρατά σε καλή κατάσταση».

Έρευνες έχουν δείξει ότι η θεραπεία με το άλογο βοηθάει τα άτομα με κινητικές, νοητικές και ψυχολογικές δυσκολίες να αποκτήσουν και να διατηρήσουν μία καλύτερη ποιότητα ζωής. Τα βοηθά να αντεπεξέρχονται με μεγαλύτερη ευκολία σε καθημερινές βασικές δραστηριότητες.

Η Θεραπευτική Ιππασία ωφελεί τα άτομα με ειδικές ανάγκες σωματικά, κοινωνικά, εκπαιδευτικά και ψυχολογικά, εφόσον είναι μια ευχάριστη αθλητική και παράλληλα θεραπευτική δραστηριότητα. Παιδιά, έφηβοι και ενήλικες έχουν τη δυνατότητα να βρουν νέους τρόπους για να καλλιεργήσουν θετική συμπεριφορά και να αναπτύξουν ισορροπημένες κοινωνικές δεξιότητες μέσω της ομαδικής δραστηριότητας, χρησιμοποιώντας το άλογο ως μέσο έκφρασης και επικοινωνίας. Η ανεπάρκεια και η καθυστερημένη ανάπτυξη, όσον αφορά την αντίληψη, τη μάθηση, το συναίσθημα και την
αυτογνωσία, μπορούν να αντιμετωπιστούν σε ατομικό επίπεδο.

Η Αναπτυξιακή Θεραπευτική Ιππασία δεν συνεπάγεται και δεν περιλαμβάνει απαραίτητα αθλητικούς στόχους.

Χρησιμοποιούνται ασκήσεις από το άθλημα της Γυμνιππευτικής (ή Vaulting, συνδυασμός γυμναστικών και καλλιτεχνικών κινήσεων), οι οποίες προσαρμόζονται με τη βοήθεια ψυχοκινητικών αρχών για να προωθηθούν η ανάπτυξη, η δημιουργικότητα, ο αυτοέλεγχος, ο σωστός έλεγχος της κίνησης του σώματος και η κατάλληλη κοινωνική συμπεριφορά. Είναι μια ψυχοδυναμική ενέργεια βασισμένη στην προσωπική εμπειρία και την κοινωνική μάθηση, η οποία πραγματοποιείται με την θεραπεία πάνω στο άλογο αλλά και κάθε δραστηριότητα και φροντίδα που σχετίζεται με αυτό.

Επικεντρώνεται δηλαδή στη σχέση που χτίζεται μεταξύ του ατόμου, του αλόγου και του εκπαιδευτή, πάνω στο άλογο και κάτω από αυτό.
Η Ιπποθεραπεία αναφέρεται ακόμη στη χρήση της κίνησης του αλόγου, ως θεραπευτικού εργαλείου, για να επιτευχθούν η σωστή στάση του σώματος, η ισορροπία, η κινητικότητα και ο μυϊκός τόνος των παιδιών αλλά και των ενηλίκων με νευρολογικά προβλήματα. Η κίνηση του αλόγου είναι τρισδιάστατη, όπως ακριβώς η ανθρώπινη κίνηση. Μεταφέρει στο ανθρώπινο σώμα περίπου εκατόν δέκα τρισδιάστατες ρυθμικές ταλαντώσεις το λεπτό, με αποτέλεσμα ο αναβάτης να γυμνάζεται παθητικά και να εξασκεί την ισορροπία του, ενώ παράλληλα του προκαλεί ευχάριστα συναισθήματα. Κατά τη διάρκεια της Ιπποθεραπείας το άτομο μαθαίνει να προσαρμόζει τη στάση του αναγκαστικά για να διατηρήσει τη θέση του πάνω στο άλογο. Η θερμότητα του αλόγου σε συνδυασμό με τις ρυθμικές ταλαντώσεις μειώνει τον υψηλό μυϊκό τόνο με αποτέλεσμα να προάγει τη χαλάρωση του ιππέα με σπαστικότητα.

Το άτομο, που βρίσκεται πάνω στο άλογο, εκτελεί ειδικές ασκήσεις από διάφορες θέσεις, όπως ιππαστί, πλάγιο κάθισμα, τετραποδική, γονυπετής, όρθια, ύπτια και πρηνής, ανάλογα με τους θεραπευτικούς στόχους που έχουν τεθεί. Το άλογο επίσης γίνεται η προέκταση του σώματος ατόμων που χρησιμοποιούν αναπηρικό καρότσι και με τη βοήθειά του, τους δίνεται η δυνατότητα να δουν τον κόσμο από πάνω προς τα κάτω, και όχι αντίθετα, όπως τον βλέπουν όταν κάθονται σε αναπηρικό καρότσι.

Η δουλειά με το άλογο δημιουργεί ενθουσιασμό και το κίνητρο που χρειάζεται για να έχει το άτομο ενεργό συμμετοχή στη θεραπεία και να έχουμε τα αποτελέσματα της Θεραπευτικής Ιππασίας.

Σύμφωνα με επιστημονικές έρευνες η Θεραπευτική Ιππασία:

• Αναπτύσσει τη συμμετρία του σώματος.

• Βελτιώνει την ισορροπία, τη σωστή στάση του σώματος και τον έλεγχο του κεφαλιού.

• Ομαλοποιεί τον μυϊκό τόνο και μειώνει τη σπαστικότητα.

• Προκαλεί την αναχαίτιση παθολογικών προτύπων κίνησης και προωθεί τα φυσιολογικά πρότυπα κίνησης.

• Βελτιώνει τη βάδιση.

• Γυμνάζει παθητικά, με συγκεκριμένες τρισδιάστατες κινήσεις της ράχης του αλόγου.

• Βελτιώνει την καρδιοαναπνευστική λειτουργία και αντοχή.

• Βοηθά να αναπτυχθούν σημαντικά οι μύες του κορμού, ενώ παράλληλα το ευθύ κάθισμα διευκολύνει στην αναπνοή.

• Βελτιώνει την ποιότητα και την ένταση του λόγου.

• Βοηθά στο συντονισµό των κινήσεων.

• Βοηθά στην αύξηση του εύρους κίνησης των αρθρώσεων.

• Βοηθά στην αύξηση της αντίληψης και του ελέγχου των κινήσεων του ιππέα.

• Βοηθά στην αύξηση της προσοχής, της οπτικοκινητικής ικανότητας και του προσανατολισμού.

• Βοηθά στο διαχωρισμό αντικειμένων, χρωμάτων, μεγεθών, γραμμάτων και αριθμών.

• Βοηθά τον αναβάτη να ξεπεράσει διάφορες φοβίες, όπως ο φόβος της κίνησης του αλόγου.

• Αναπτύσσει σχέση σεβασμού ανάμεσα σε ιππέα και άλογο και καλλιεργεί το αίσθηµα σεβασµού και αγάπης προς τα ζώα.

• Τονώνει ψυχολογικά, αυξάνει αισθητά τον αυτοσεβασμό και την αυτοπεποίθηση του ιππέα και μειώνει την εσωστρέφεια.

• Αναπτύσσει τον αυτοέλεγχο, την υποµονή και επιµονή.

Ορισμένες από τις ασθένειες, για την αποκατάσταση των οποίων ενδείκνυται η θεραπευτική ιππασία είναι:

• Εγκεφαλική παράλυση

• Δισχιδής ράχη (spina bifida)

• Μυϊκή δυστροφία

• Βλάβες του νωτιαίου μυελού

• Σκλήρυνση κατά πλάκας

• Εγκεφαλικά επεισόδια

• Κακώσεις της κεφαλής

• Πολιομυελίτιδα

• Τύφλωση

• Κώφωση

• Διαταραχές του λόγου

• Αρθρίτιδα

• Απουσία - παραμόρφωση άκρων

• Σύνδρομο Down

• Διάχυτες Αναπτυξιακές Διαταραχές (Αυτισμός)

• Μαθησιακές Δυσκολίες (Δυσλεξία)

• Ψυχικές διαταραχές

• Προβλήματα συμπεριφοράς

• Υπερκινητικότητα

• Νοητική Υστέρηση

Τα προγράμματα Θεραπευτικής Ιππασίας πραγματοποιούνται σε κατάλληλα διαμορφωμένο χώρο, με ειδικά εκπαιδευμένο άλογο, στο Πέραμα Ιωαννίνων. Για τη διεξαγωγή της κάθε συνεδρίας χρησιμοποιείται ειδικός εξοπλισμός, ειδικά βοηθητικά θεραπευτικά μέσα και ειδικά εκπαιδευτικά-παιδαγωγικά μέσα.

Μετά από αξιολόγηση του ατόμου που θα συμμετάσχει, σχεδιάζεται το θεραπευτικό πρόγραμμα που θα ακολουθήσει και προσαρμόζεται ανάλογα, έτσι ώστε να ανταποκρίνεται στις ανάγκες του. Κατά τη διάρκεια, πραγματοποιείται αξιολόγηση της προόδου σε τακτά χρονικά διαστήματα.

Υπάρχει συνεργασία με τους γιατρούς και τους υπόλοιπους θεραπευτές του ατόμου για την ομαλότερη διεξαγωγή της θεραπευτικής προσέγγισης.

Βιβλιογραφία

Bertoti D. Effects of therapeutic horseback riding on posture in children with cerebral palsy. Phys Ther. 1988;68:1505–1512.

Brock, J. B., (1989), Therapy on horseback, Psychomotor and psychological change in physically disabled adults, Dissertation research.

Casady RL, Nichols-Larsen DS. The effect of hippotherapy on ten children with cerebral palsy. Pediatr Phys Ther. 2004;16:165–172.
Schoulz M., (2007), Handout, Some information about “Remedial or Psycho- Educational Vaulting”

Scott N., (2005), Special Needs Special Horses, University of North Texas Press, Texas Spink, J., (1993), Developmental Riding Therapy, Tucson, Therapy Skill Builders Steiner, H., Szilagyi, T., Effect of therapeutic riding on the coordination of movements of Down--Syndrome children, Journal of Computational and Applied Mechanics, Vol. 7., No. 1., (2006), pp. 59–74