Επιληψία είναι μία χρόνια διαταραχή του εγκεφάλου, η οποία χαρακτηρίζεται από υποτροπιάζοντες δηλαδή επαναλαμβανόμενους επιληπτικούς σπασμούς. Η επιληψία ξεκινά από τον εγκέφαλο. Ο εγκέφαλος αποτελείται από εκατομμύρια νευρικά κύτταρα η λειτουργία και η επικοινωνία των οποίων γίνεται με μικρές ποσότητες ηλεκτρικού ρεύματος και με τη βοήθεια μιας πολύ ευαίσθητης χημικής ισορροπίας. Ένας σπασμός συμβαίνει όταν η φυσιολογική αυτή χημική ισορροπία διαταράσσεται.

Συγγραφείς:
Δρ. Αντιγόνη Σιρίγου Παπαβασιλείου
Παιδίατρος νευρολόγος
Δρ. Αλεξάνδρα Νικολάου Παπαναγιώτου
Παιδίατρος κοινωνικης ιατρικής

Για περισσότερα ανατρέξατε στο βιβλίο "Παιδική Επιληψία" των συγγραφέων.

Τι είναι επιληπτικός σπασμός;

Είναι ένα βραχύ επεισόδιο μεταβολής της συμπεριφοράς ή του επιπέδου συνείδησης, το οποίο συνήθως ξεκινάει απότομα, είναι βραχυχρόνιο (δηλαδή, έχει μικρή διάρκεια) και τις περισσότερες φορές σταματά μόνο του.

Το επεισόδιο αυτό μπορεί να ακολουθείται από μία περίοδο υπνηλίας ή σύγχυσης.

Κάθε άτομο μπορεί να εμφανίσει ένα επιληπτικό σπασμό. Δηλαδή ο επιληπτικός σπασμός είναι ο τρόπος με τον οποίο ακόμη και ένας φυσιολογικός εγκέφαλος μπορεί να απαντήσει σε διάφορες παθολογικές καταστάσεις π.χ, σε μία λοίμωξη του εγκεφάλου όπως μηνιγγίτιδα ή εγκεφαλίτιδα ή σε δηλητηρίαση από διάφορες τοξικές ουσίες π.χ. αλκοόλ κ.α.. Επομένως κάθε επιληπτικός σπασμός δεν σημαίνει επιληψία.

Από τι προκαλείται η επιληψία;

Πολυάριθμες παθήσεις ή οι συνέπειες τους, μπορεί να είναι η αιτία εμφάνισης επιληπτικών σπασμών. Όταν εντοπίσουμε συγκεκριμένη αιτία της επιληψίας μιλάμε για "συμπτωματική (δευτεροπαθή) επιληψία", σ' αντίθεση με την "ιδιοπαθή (πρωτοπαθή) επιληψία" όπου το αίτιο δεν ανιχνεύεται. Με τα σημερινά δεδομένα, η επιληψία αγνώστης αιτιολογίας ανέρχεται περίπου στο 65% των περιπτώσεων επιληπτικών σπασμών. Μερικές από τις παρακάτων αποτελούν γνωστές αιτίες επιληψίας:

- Εγκεφαλικές διαταραχές λόγω προβλημάτων κατά τον τοκετό (περιγεννητική ασφυξία)
- Εγκεφαλικές κακώσεις, όγκοι εγκεφάλου, αγγειακά εγκεφαλικά επεισόδια
- Αλκοολισμός

Πώς πρέπει να συμπεριφερθούμε σε ένα μεγάλο επιληπτικό σπασμό;

α) Τι πρέπει να κάνουμε;

• Να κρατήσουμε την ηρεμία μας και να κοιτάξουμε την ώρα.
• Να απομακρύνουμε αντικείμενα που μπορεί να προκαλέσουν τραυματισμό στον ασθενή.
• Να βάλουμε ένα μαξιλάρι κάτω απο το κεφάλι ή κάποιο μαλακό ρούχο.
• Να βγάλουμε τα γυαλιά αν υπάρχουν και να τον γυρίσουμε πλάγια ώστε να διατηρηθούν ανοικτοί οι αεραγωγοί προς αποφυγή πνιγμονής.
• Να καθαρίσουμε το σάλιο αν αυτό υπάρχει γύρω από το στόμα.
• Όταν αρχίσει να συνέρχεται ή βρίσκεται σε σύγχυση να τον καθησυχάσoυμε.
• Αν ο σπασμός διαρκεί θα πρέπει να ειδοποιήσουμε τον γιατρό ή εάν υπάρχει διαθέσιμο φάρμακο να το χρησιμοποιήσουμε (διαζεπάμη από το ορθό).

β) Τι να μη κάνουμε;

• Να μη επιχειρούμε μετακίνηση, ενώ ο σπασμός εξελίσσεται, εκτός εάν υπάρχει άμεσος κίνδυνος π.χ. αν ο σπασμός συμβαίνει σε έναν δρόμο που περνάνε αυτοκίνητα ή πάνω σε ένα κεφαλόσκαλο ή κοντά σε νερό κ.ά..
• Να μη προσπαθήσουμε να συγκρατήσουμε τις κινήσεις
• Να μη τον σηκώσουμε.
• Να μη βάλουμε αντικείμενα σκληρά όπως κουτάλι ή μολύβι ανάμεσα στα δόντια, για τον κίνδυνο τραυματισμού ή τα δάκτυλά μας για να μην καταλήξουμε σε κάκωσή τους.
• Να μη προσπαθήσουμε να δώσουμε νερό ή φάρμακο από το στόμα κατά τη διάρκεια του σπασμού.
• Να μη ενοχλήσουμε το άτομο την ώρα, που το επεισόδιο έχει μόλις τελειώσει, αλλά να τον αφήσουμε να συνέλθει με ηρεμία και ησυχία επιβεβαιώνοντάς του, ότι όλα θα πάνε καλά.

Όταν γνωρίζουμε τις κρίσεις ενός ατόμου και τη συνήθη διάρκειά τους δεν είναι απαραίτητο να καλούμε το ασθενοφόρο ή τον γιατρό, εκτός και αν o σπασμός διαρκεί πολύ.

Όσον αφορά τους μικρούς σπασμούς, δε χρειάζεται συνήθως να πάρουμε μέτρα παρά μόνο εάν είναι πολύ έντονοι και έχουν τάση για επιδείνωση και μεγάλη διάρκεια. Συνήθως η παρατήρηση των κρίσεων και η παρουσία μας δίπλα στον ασθενή είναι πιο σημαντικές από βεβιασμένες και έντονες ενέργειες.

γ) Πότε πρέπει να κληθεί γιατρός;

• Εάν ο σπασμός διαρκεί περισσότερο από το συνηθισμένο.
• Εάν ένας μεγάλος σπασμός ακολουθείται από τον άλλο χωρίς ανάκτηση των αισθήσεων στο μεσοδιάστημα.
• Εάν ο ασθενής χτυπήσει το κεφάλι του πέφτοντας στη έναρξη του σπασμού και δεν ανακτά τις αισθήσεις του ενώ ο σπασμός έχει ήδη σταματήσει, λογω πιθανής κρανιοεγκεφαλικής κάκωσης από την πτώση.
• Εάν υπάρχει τραυματισμός που δεν αντιμετωπίζεται στο σπίτι.

Τι μπορεί να προκαλέσει έναν επιλητπικό σπασμό;

Συνήθως οι σπασμοί συμβαίνουν χωρίς κανένα εκλυτικό αίτιο. Συνηθισμένοι παράγοντες που ενισχύουν την έλευση ενός επεισοδίου είναι:
- Πυρετός, ιδιαίτερα όταν είναι υψηλός
- Έλλειψη ύπνου
- Υπερβολική κατανάλωση αλκοόλ
- Σωματική και πνευματική καταπόνηση και το στρες
- Eμμηνορρυσία στις γυναίκες.

Ιδιαίτερα επικίνδυνος είναι ο συνδυασμός στέρησης ύπνου και οινοπνεύματος.

Αντιμετωπίζεται ικανοποιητικά η επιληψία;

Το 70% των ασθενών που παρουσιάζουν επιληψία και παίρνουν αντιεπιληπτικά ελέγχονται πολύ ικανοποιητικά με ένα φάρμακο. Περίπου 20% βελτιώνονται με την προσθήκη δεύτερου ή τρίτου φαρμάκου και μόνο το 10% των επιληπτικών δεν ανταποκρίνονται, με αποτέλεσμα να αλλάζουν φάρμακα ή να αναζητούν άλλους τρόπους θεραπείας όπως π.χ. η χειρουργική.